Ο πόλεμος και οι επιδοτήσεις έχουν επιταχύνει την πράσινη μετάβαση

Για πολλούς ακτιβιστές, το Λούτσερατ, ένα εγκαταλελειμμένο χωριουδάκι στη Γερμανία, συμπυκνώνει τον εφιάλτη της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης. Επί μήνες, οι ακτιβιστές εμπόδιζαν την κατεδάφιση της περιοχής, αφού ο Robert Habeck, ο υπουργός ενέργειας της χώρας, επέτρεψε σε μια εταιρεία κοινής ωφέλειας να εξορύξει λιγνίτη -την πιο βρόμικη μορφή άνθρακα- κάτω από τα γεμάτα γκράφιτι σπίτια του. Καθώς ένας γιγάντιος εκσκαφέας καταβρόχθιζε τον δρόμο του προς τα εναπομείναντα κουφάρια, εκατοντάδες αστυνομικοί, που δεν πτοήθηκαν από τα πυροτεχνήματα που εκτοξεύονταν εναντίον τους, έσερναν τους διαδηλωτές μακριά από το σημείο. Τώρα το χωριό είναι άδειο, ενώ και τα τελευταία του κτίρια έχουν εξαφανιστεί.

Στον πανικό τους να κρατήσουν τα φώτα αναμμένα, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε όλη την Ευρώπη και την Ασία επαναλειτουργούν ανθρακωρυχεία, διατηρούν ζωντανούς τους ρυπογόνους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και υπογράφουν συμφωνίες για την εισαγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Κρατικοί πετρελαϊκοί κολοσσοί, όπως η ADNOC των ΗΑΕ και η Saudi Aramco διοχετεύουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια για να αυξήσουν την παραγωγή, ενώ οι ιδιωτικές εταιρείες ενέργειας αποκομίζουν τεράστια κέρδη. Πολλές κυβερνήσεις ενθαρρύνουν την κατανάλωση αυτών των βρόμικων καυσίμων επιδοτώντας την χρήση ενέργειας για να βοηθήσουν τους πολίτες να περάσουν τον χειμώνα.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι η επιστροφή των βρόμικων καυσίμων είναι ένα υφάδι σε μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία. Καθιστώντας τον άνθρακα, το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο πιο σπάνια και πιο ακριβά – οι τιμές παραμένουν πολύ πάνω από τους μακροχρόνιους μέσους όρους, παρά τις πρόσφατες μειώσεις – η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έδωσε στην ανανεώσιμη ενέργεια, η οποία παράγεται κυρίως εγχώρια, ένα σημαντικό στρατηγικό και οικονομικό πλεονέκτημα. Πράγματι, μπορεί ο κ. Habeck, να υποστήριξε πέρυσι την εξόρυξη άνθρακα, αλλά ως πολιτικός των Πρασίνων παρουσίασε, παράλληλα, σχέδια για την επέκταση της ηλιακής και αιολικής ενέργειας, μεταξύ άλλων και στην «ανεμοδαρμένη» Ρηνανία του Λούτσερατ. Σε όλο τον κόσμο οι αξιωματούχοι αυξάνουν τους στόχους για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και επενδύουν τεράστια ποσά για να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη.

Αυτή η πολυπλοκότητα καθιστά δύσκολο να διακρίνει κανείς αν η αναταραχή στις ενεργειακές αγορές βοήθησε ή εμπόδισε την ενεργειακή μετάβαση. Για να εκτιμήσει τη συνολική εικόνα, ο Economist εξέτασε μια σειρά παραγόντων, συμπεριλαμβανομένης της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, της ενεργειακής απόδοσης και της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι, στην πραγματικότητα, η κρίση που προκλήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία μπορεί να έχει επιταχύνει την πράσινη μετάβαση κατά πέντε έως δέκα χρόνια.

Διαδηλωτές στο Λούτσερατ © EPA/SASCHA STEINBACH
Διαδηλωτές στο Λούτσερατ © EPA/SASCHA STEINBACH

Σήματα καπνού

© Economist
© Economist

Όπως υποδηλώνει η μάχη του Λούτσερατ, ο κύριος λόγος ανησυχίας είναι ότι στις μέρες μας ο κόσμος καίει περισσότερο άνθρακα. Πριν από τον πόλεμο, φαινόταν ότι η όρεξη για το καύσιμο, έχοντας κορυφωθεί το 2013, βρισκόταν σε πτώση. Πέρυσι, ωστόσο, η κατανάλωση αυξήθηκε κατά 1,2%, ξεπερνώντας για πρώτη φορά στην ιστορία τους 8 δισ. τόνους. Οι δυσθεώρητες τιμές του φυσικού αερίου ώθησαν τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη και σε μέρη της Ασίας, ιδίως στην Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, να χρησιμοποιήσουν πολύ περισσότερο από αυτό το καύσιμο. Οι πολιτικοί παρέτειναν τη διάρκεια ζωής των μονάδων που λειτουργούν με άνθρακα, επαναλειτούργησαν κλειστές μονάδες και ήραν τα όρια παραγωγής. Η όλη κατάσταση, όπως διαμορφώθηκε, έχει οδηγήσει σε έναν αγώνα δρόμου για προμήθειες, ο οποίος έχει επιδεινωθεί από την απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών από την Ευρώπη. Στην Κίνα και την Ινδία η παραγωγή αυξήθηκε κατά 8% και 11% αντίστοιχα το 2022, ανεβάζοντας την παγκόσμια παραγωγή σε επίπεδα ρεκόρ.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ), προβλέπει ότι η ζήτηση άνθρακα θα παραμείνει υψηλή έως το 2025 (αν και προειδοποιεί ότι οι προβλέψεις είναι ιδιαίτερα δύσκολες στις σημερινές συνθήκες της αγοράς). Η Ευρώπη θα λαμβάνει λιγότερο φυσικό αέριο από τη Ρωσία και η παγκόσμια προσφορά φυσικού αερίου είναι πιθανό να παραμείνει περιορισμένη, πράγμα που σημαίνει ότι ο άνθρακας θα παραμείνει η εφεδρική επιλογή της ηπείρου. Η όρεξη της Ινδίας πιθανότατα θα αυξηθεί, αυξάνοντας τη ζήτηση, αλλά η αύξηση θα μετριαστεί από την αύξηση της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – και μετά το 2025 η τύχη του άνθρακα φαίνεται επισφαλής.

Στην Αμερική, το Κατάρ και αλλού θα ξεκινήσουν νέα έργα LNG, ανακουφίζοντας τις αγορές φυσικού αερίου. Ταυτόχρονα, η έκρηξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας θα μειώσει την όρεξη για ορυκτά καύσιμα, τουλάχιστον στην Κίνα. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναμένει ότι, μέχρι το 2025, η χώρα θα κατασκευάσει μονάδες παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ικανές να παρέχουν 1.000 τεραβατώρες που ισοδυναμούν με τη συνολική παραγωγή ενέργειας της Ιαπωνίας σήμερα.

© Economist
© Economist

Εν τω μεταξύ, η υφιστάμενη παραγωγική ικανότητα του πλανήτη τόσο σε πετρέλαιο όσο και σε φυσικό αέριο έχει ήδη σχεδόν εξαντληθεί. Η Ρωσία δεν μπορεί εύκολα να αναπροσανατολίσει τις εξαγωγές φυσικού αερίου – οι πετρελαιοπηγές της, χωρίς ανθρώπους και ανταλλακτικά, μπορεί σύντομα να παράγουν λιγότερο από ό,τι τώρα. Παρόλο που οι διψασμένες για ενέργεια χώρες είναι απασχολημένες με την υπογραφή μακροπρόθεσμων συμφωνιών για την εισαγωγή LNG, γεγονός που θα τις αναγκάσει να εισάγουν το ορυκτό καύσιμο για αρκετές ακόμη δεκαετίες, οι ποσότητες παραμένουν μέτριες. Οι εταιρείες υδρογονανθράκων απολαμβάνουν απροσδόκητα κέρδη, αλλά οι επενδύσεις σε νέα έργα μειώνονται. Οι δαπάνες αυτές παραμένουν πολύ κάτω από τα επίπεδα που ίσχυαν πριν από μια δεκαετία, και ένα δολάριο επένδυσης φαίνεται να πηγαίνει λιγότερο μακριά σήμερα: οι κεφαλαιουχικές δαπάνες ανά βαρέλι παραγωγής, ένα μέτρο του κόστους έρευνας και παραγωγής, έχουν αυξηθεί κατά 30% από το 2017. Η διατηρήσιμη ζήτηση εν μέσω αργά αυξανόμενης, ίσως και μειούμενης, προσφοράς θα πρέπει να διατηρήσει τις τιμές και των δύο σε υψηλά επίπεδα.

Οι υψηλές τιμές σημαίνουν ότι οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα. Πέρυσι, η παγκόσμια οικονομία έγινε κατά 2% λιγότερο ενεργοβόρα – μετρούμενη με την ποσότητα ενέργειας που χρησιμοποιεί για την παραγωγή μιας μονάδας ΑΠΕ – ο ταχύτερος ρυθμός βελτίωσης εδώ και μια δεκαετία. Οι προσπάθειες για λιγότερη κατανάλωση είναι πιο εμφανείς στην Ευρώπη, η οποία τους τελευταίους μήνες βοηθήθηκε από τις ασυνήθιστα ήπιες θερμοκρασίες. Ο ζεστός καιρός και η μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση μαζί, οδήγησαν την ήπειρο να χρησιμοποιήσει 6-8% λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια αυτόν τον χειμώνα σε σχέση με τον προηγούμενο. Σε όλο τον κόσμο, τα κεφάλαια κινητοποιούνται σε τεράστια κλίμακα για να γίνει η οικονομία πιο λιτή. Πέρυσι οι κυβερνήσεις, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις δαπάνησαν μαζί 560 δισ. δολάρια για την ενεργειακή απόδοση. Τα χρήματα αυτά πήγαν κυρίως σε δύο τεχνολογίες: τα ηλεκτρικά οχήματα και τις αντλίες θερμότητας. Οι πωλήσεις των πρώτων σχεδόν διπλασιάστηκαν τόσο το 2021 όσο και το 2022.

Ωστόσο, η απόδοση φτάνει έως ένα μόνο βαθμό. Οι άνθρωποι αναζητούν, παράλληλα, εναλλακτικές πηγές ενέργειας, ιδίως στην Ευρώπη. Από τον Δεκέμβριο του 2021 έως τον Οκτώβριο του 2022 οι συμβατικές τιμές για τα αιολικά και ηλιακά φωτοβολταϊκά έργα της ηπείρου ήταν κατά μέσο όρο 77% χαμηλότερες από τις τιμές χονδρικής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας. Με 257 ευρώ ανά μεγαβατώρα, τη μέση τιμή στη Γερμανία τον Δεκέμβριο, μια τυπική ηλιακή εγκατάσταση χρειάζεται λιγότερο από τρία χρόνια για να γίνει κερδοφόρα, έναντι 11 ετών με 50 ευρώ τη μεγαβατώρα, που ήταν μέση τιμή spot μεταξύ 2000 και 2022. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εγκαταστάσεις ηλιακών συλλεκτών σε στέγες, τις οποίες χρησιμοποιούν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις για να μειώσουν τους λογαριασμούς, αυξήθηκαν κατά το ήμισυ πέρυσι. Επίσης, σημειώθηκε ρεκόρ 128 γιγαβάτ χερσαίων αιολικών έργων, σημειώνοντας αύξηση 35% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Αυτοί οι δείκτες καλύπτουν ένα μόνο μέρος της δραστηριότητας που έλαβε χώρα μετά τον πόλεμο, διότι η επιλογή της τοποθεσίας, η απόκτηση αδειών και ο σχεδιασμός μεγάλων αιολικών ή ηλιακών πάρκων μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια. Ένας πιο αντιπροσωπευτικός – και ακόμη πιο ενθαρρυντικός- δείκτης είναι το ποσό των χρημάτων που εισρέουν σε νέα έργα. Πέρυσι οι παγκόσμιες κεφαλαιουχικές δαπάνες για αιολικά και ηλιακά στοιχεία αυξήθηκαν από 357 δισ. δολάρια σε 490 δισ. δολάρια, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τις επενδύσεις σε νέες και υφιστάμενες πηγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η εταιρεία συμβούλων Rystad Energy εκτιμά ότι για τα επόμενα δύο χρόνια οι επενδύσεις θα συνεχίσουν να αυξάνονται.

Ταυτόχρονα, η συμπίεση των καυσίμων έχει επιταχύνει την πολιτική καθαρής ενέργειας στις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Ο αμερικανικός Νόμος για την Μείωση του Πληθωρισμού προβλέπει 369 δισ. δολάρια σε επιδοτήσεις πράσινης τεχνολογίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την “Πράξη για τη Βιομηχανία Καθαρού Μηδενός”, η οποία θα παράσχει τουλάχιστον 250 δισ. ευρώ (270 δισ. δολάρια) σε εταιρείες καθαρής τεχνολογίας, ενώ παράλληλα θα επισπεύσει τον στόχο για διπλασιασμό της εγκατεστημένης ηλιακής ισχύος της ΕΕ από το 2030 στο 2025. Οι εθνικές φιλοδοξίες έχουν επίσης υπερμεγεθυνθεί. Τον Ιούλιο η Γερμανία αύξησε τον στόχο της για το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή έως το 2030 στο 80%, από 65%. Το 14ο πενταετές σχέδιο για την ενέργεια της Κίνας, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, θέτει για πρώτη φορά στόχο για το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή (33% έως το 2025). Οι επαρχιακές κυβερνήσεις της χώρας προσφέρουν επίσης όλο και περισσότερο πράσινα κίνητρα.

Πολλά από τα χρήματα θα δαπανηθούν αναποτελεσματικά. Ο Νόμος για την Μείωση του Πληθωρισμού συνοδεύεται από μια σειρά από όρους «Made in America». Σε απάντηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να χαλαρώσει τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Αυτή η βιομηχανική πολιτική θα επιτείνει ένα ήδη υπάρχον πρόβλημα: αυτό του πληθωρισμού κόστους. Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία ανέβασε την τιμή των μετάλλων, όπως το αλουμίνιο, ο χαλκός και ο χάλυβας, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τα καλώδια, τις τουρμπίνες και τα πάνελ. Παρόλο που οι τιμές ορισμένων βασικών εμπορευμάτων μειώνονται πλέον, το κόστος ανεβαίνει λόγω των υψηλότερων επιτοκίων – ένα ιδιαίτερο πρόβλημα για τους κατασκευαστές ηλιακών και αιολικών πάρκων, τα οποία απαιτούν περισσότερα κεφάλαια εκ των προτέρων από ό,τι οι συνήθεις σταθμοί παραγωγής ενέργειας. Το υψηλό κόστος μεταφοράς και ενέργειας, καθώς και οι ελλείψεις προσωπικού, επιβαρύνουν τον λογαριασμό. Ο Namit Sharma, της εταιρείας συμβούλων McKinsey,  εκτιμά ότι έως το 2030, η ΕΕ θα πρέπει να τετραπλασιάσει τον αριθμό των ανθρώπων που αναπτύσσουν, κατασκευάζουν και λειτουργούν τις πράσινες μονάδες που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων της.

© Economist
© Economist

Όλα αυτά σημαίνουν ότι οι κατασκευαστές στην κορυφή της πράσινης αλυσίδας εφοδιασμού δεν κερδίζουν πολλά χρήματα. Αρκετοί γίγαντες της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας ανακοίνωσαν πρόσφατα ότι θα προβούν σε τεράστιες απομειώσεις έργων. Θεωρητικά, οι κατασκευαστές θα μπορούσαν να μετακυλήσουν το υψηλότερο κόστος στους καταναλωτές, υποβάλλοντας προσφορές για  εν δυνάμει έργα σε υψηλότερες τιμές, αλλά στην πράξη, οι νέοι σφιχτοί εθνικοί κανόνες και τα σχέδια δημοπρασιών δυσχεραίνουν την εφαρμογή τους. Αυτόν τον χειμώνα η Ευρώπη υιοθέτησε έναν έκτακτο φόρο απρόσμενων κερδών για τους παραγωγούς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και ένα ανώτατο όριο στις τιμές χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας, θέτοντας στην πραγματικότητα ένα ανώτατο όριο στις αποδόσεις. Το νέο σύστημα δημοπρασίας υπεράκτιων αιολικών έργων της Γερμανίας κάνει τους υποβάλλοντες προσφορά να ανταγωνίζονται για το πόσο είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν για τη λειτουργία των έργων, ένα σύστημα γνωστό ως “αρνητική προσφορά”. Οι ατελείωτες διαμάχες για την αδειοδότηση αποδυναμώνουν ακόμα περισσότερο τις αποδόσεις.

Όλα τα στοιχεία της φύσης

Σε ένα εναλλακτικό, λιγότερο προστατευτικό σύμπαν, τα τεράστια πακέτα δαπανών της Αμερικής και της Ευρώπης θα είχαν πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο. Ωστόσο, ακόμα και σε αυτόν τον ξεπεσμένο κόσμο, εξακολουθούν να είναι αρκετά καίρια – αποτελεσματικά, σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες που συμβουλεύτηκε το Economist, για να επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση κατά πέντε έως δέκα χρόνια. Το επενδυτικό κύμα και οι αυστηρότεροι στόχοι αναμένεται να δημιουργήσουν μια τεράστια δυναμικότητα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Συνολικά, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναμένει ότι η παγκόσμια δυναμικότητα της ανανεώσιμης ενέργειας θα αυξηθεί, μεταξύ 2022 και 2027, κατά 2.400 γιγαβάτ, ποσότητα που ισοδυναμεί με το σύνολο της εγκατεστημένης ισχύος της Κίνας σήμερα. Το νούμερο είναι σχεδόν 30% υψηλότερο από την πρόβλεψη του Οργανισμού το 2021, που δημοσιεύθηκε πριν από τον πόλεμο. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα αντιπροσωπεύουν το 90% της αύξησης της παγκόσμιας παραγωγικής δυναμικότητας κατά την περίοδο αυτή.

Καθώς η πράσινη ενέργεια ενισχύεται και η χρήση ορυκτών καυσίμων μειώνεται, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα φαίνεται ότι θα μειωθούν σημαντικά ταχύτερα από ό,τι αναμενόταν μόλις πριν από 12 μήνες. Η εταιρεία δεδομένων S&P Global εκτιμά ότι οι εκπομπές από την καύση ενέργειας θα κορυφωθούν το 2027, σε ένα επίπεδο που ο κόσμος θα παρήγαγε ακόμα το 2028, αν δεν είχε συμβεί ο πόλεμος. Η Rystad εκτιμά ότι μόνο οι εκπομπές από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θέρμανσης θα μπορούσαν να φτάσουν στο ανώτατο όριο ήδη από φέτος. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η πρόσφατη τρελή βιασύνη για την εξασφάλιση ορυκτών καυσίμων είναι απίθανο να διαρκέσει πολύ ή να είναι αρκετά μεγάλη ώστε να αντισταθμίσει την πράσινη έκρηξη. Για να κατανοήσετε την μεγαλύτερη εικόνα, ας επιστρέψουμε στη Γερμανία. Η μοίρα του Λούτσερατ σφραγίστηκε με έναν συμβιβασμό. Η συμφωνία προβλέπει τη λειτουργία δύο μονάδων άνθρακα που επρόκειτο να κλείσουν το 2022 μέχρι τον Μάρτιο του 2024. Όμως, σε αντάλλαγμα, δύο μεγαλύτερες μονάδες θα αποσυρθούν το 2030 – οκτώ χρόνια νωρίτερα από ό,τι είχε αρχικά προγραμματιστεί.

© 2023 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved.
Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από την www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.

By Συντάκτρια

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

ΣΧΕΤΙΚΑ